پیچ‌خوردگی مچ پا (Ankle Sprain)

مریض لنگ‌لنگان یا با کمک همراهش میاد تو مطب و می‌گه: "دکتر، پام تو چاله گیر کرد (یا تو پله پیچ خورد)، الان ورم کرده و خیلی درد می‌کنه."

می‌پرسی: "بعد از اینکه پات پیچ خورد تونستی اصلاً روش راه بری یا وزنت رو تحمل نمی‌کرد؟"

می‌گه: "درد داشت ولی لنگ‌لنگان چند قدمی راه رفتم."

می‌پرسی: "دقیقاً کجای پات بیشتر درد می‌کنه؟ روی خود استخون قوزک، زیر قوزک یا وسط پا؟"

می‌گه: "بیشتر زیر و جلوی قوزک بیرونی باد کرده و درد می‌کنه."

می‌پرسی: "صدای تق یا پاره شدن چیزی هم شنیدی؟"

می‌گه: "نه، فقط یهو پام خالی کرد."

• تروما به مچ پا + درد و تورم روی رباط‌ها (معمولاً رباط‌های سمت بیرون پا یا ATFL) = پیچ‌خوردگی.
• برای اینکه خیالت راحت بشه شکستگی نیست، از قوانین اتاوا (Ottawa Ankle Rules) استفاده کن. اگه به لمس روی خود استخوان قوزک‌ها (۶ سانت آخر)، قاعده متاتارس پنجم (وسط لبه بیرونی پا) یا استخوان ناویکولار حساسیت نداشت و می‌تونست تو مطب ۴ قدم راه بره، یعنی شکستگی نیست و فقط پیچ‌خوردگیه.
• استاندارد طلایی برای دیدن پارگی کامل رباط‌ها MRI هست (که تو فاز حاد و مطب عمومی اصلاً نیاز نیست).

• می‌پرسی "دقیقاً روی خود استخون برجسته قوزک درد داری و اصلاً نمی‌تونی پاتو زمین بذاری؟"، اگه معاینه کردی و دیدی روی استخون حساسه -> به شکستگی قوزک (Malleolar Fracture) شک می‌کنی.

• می‌پرسی "دردت بیشتر سمت لبه بیرونی وسط پاته؟"، اگه روی قاعده متاتارس پنجم درد شدید داشت -> به شکستگی استخوان جونز (Jones Fracture) شک می‌کنی.

• می‌پرسی "پشت مچ پات، روی تاندون ضخیم پشت پا درد داری؟"، اگه لمس کردی و دیدی تاندون توخالی شده (گپ داره) و مریض نمی‌تونه رو پنجه بایسته -> به پارگی تاندون آشیل شک می‌کنی.

• مثبت شدن قوانین اتاوا (ارجاع برای عکس‌برداری X-Ray).

• تغییر رنگ، سردی شدید، کبودی غیرعادی یا از بین رفتن نبض‌های پا (شک به آسیب عروقی).

• بی‌ثباتی شدید مفصل (مچ پا کاملاً لق شده باشه).

• تو فاز حاد (۴۸ تا ۷۲ ساعت اول) اصلاً کورتون سیستمیک یا تزریق موضعی کورتون نده، چون جلوی روند طبیعی ترمیم رباط‌ها رو می‌گیره.

• برای پیچ‌خوردگی ساده، شل‌کننده عضلانی (مثل متوکاربامول) معمولاً کمکی نمی‌کنه مگر اینکه اسپاسم واضح عضلات ساق پا رو ببینی.

• اگه ورم و درد بعد از ۵ تا ۷ روز بهتر نشد یا بدتر شد، حتماً برای معاینه مجدد، بررسی پارگی‌های گرید بالا یا شکستگی‌های مخفی مراجعه کنه.

• قانون طلایی RICE رو حتماً براش توضیح بده:

  • Rest (استراحت): تا حد امکان روی پا فشار نیاره.

  • Ice (یخ): در ۴۸ ساعت اول، هر دو ساعت یه کیسه یخ (که لای حوله پیچیده شده) رو ۲۰ دقیقه بذاره رو مچ پا. (یخ مستقیم رو پوست نره).

  • Compression (فشار): استفاده از همون باند کشی.

  • Elevation (بالا نگه داشتن): موقع دراز کشیدن، زیر پاش دو تا بالش بذاره تا مچ پا بالاتر از سطح قلب قرار بگیره؛ این کار معجزه می‌کنه برای خوابیدن ورم.